Σκορπιοί στην Ελλάδα: Είδη, Τσίμπημα και Προστασία
Με μια ματιά
- Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί πάνω από 15 είδη σκορπιών, με το Mesobuthus gibbosus το πιο συνηθισμένο.
- Οι σκορπιοί είναι νυχτόβιοι και την ημέρα κρύβονται σε σκοτεινά, δροσερά ή υγρά σημεία.
- Το τσίμπημα σπάνια είναι θανατηφόρο για υγιείς ενήλικες, αλλά επικίνδυνο για παιδιά και ηλικιωμένους.
- Σε τσίμπημα: ακινητοποίηση, καθαρισμός με σαπούνι, παγοκύστη, νοσοκομείο αν εμφανιστούν συστηματικά συμπτώματα.
- Παπούτσια και ρούχα στο πάτωμα είναι τα πιο συνηθισμένα κρησφύγετα σκορπιών μέσα στο σπίτι.
Οι σκορπιοί είναι ένα από τα αρχαιότερα αρθρόποδα του πλανήτη, υπάρχουν εδώ και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, σχεδόν αναλλοίωτοι. Στην Ελλάδα απαντώνται σε πολλές περιοχές, κυρίως σε νησιά, παράκτιες ζώνες και ορεινά τοπία. Παρόλο που το τσίμπημά τους σπάνια είναι θανατηφόρο για υγιείς ενήλικες, προκαλεί έντονο πόνο και μπορεί να αποβεί επικίνδυνο για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με αλλεργίες. Το να γνωρίζετε ποια είδη υπάρχουν γύρω σας και πώς να τα αποφύγετε είναι η πιο αξιόπιστη μορφή προστασίας.
Είδη σκορπιών στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί πάνω από 15 είδη σκορπιών. Τα τρία πιο συνηθισμένα που συναντώνται σε κατοικημένες περιοχές είναι:
Mesobuthus gibbosus, το πιο συνηθισμένο είδος στην Ελλάδα. Έχει κιτρινοκαφέ χρώμα, μεσαίο μέγεθος και βρίσκεται σε μεσογειακές ζώνες, κυρίως σε νησιά και παράκτιες περιοχές. Το τσίμπημά του προκαλεί μέτριο πόνο και σπάνια απαιτεί νοσηλεία σε υγιείς ενήλικες.
Euscorpius carpathicus, μικρότερο σε μέγεθος, σκουρόχρωμο, προτιμά υγρά και ψυχρά περιβάλλοντα. Συναντάται συχνά σε βραχώδεις και ορεινές περιοχές, κελάρια και παλιά κτίρια. Θεωρείται σχετικά ήπιο ως προς τη δηλητηριότητα.
Iurus dufoureius, ένα από τα μεγαλύτερα είδη της Μεσογείου, με πιο επώδυνο τσίμπημα σε σχέση με τα άλλα ελληνικά είδη. Εντοπίζεται κυρίως στα νησιά του Αιγαίου και σε νότιες ηπειρωτικές περιοχές.
Σε σχέση με άλλα επικίνδυνα αραχνίδια, διαβάστε και για τις επικίνδυνες αράχνες στην Ελλάδα, μαζί με τους σκορπιούς αποτελούν τα κυριότερα αραχνίδια που αξίζουν προσοχή.
Πού κρύβονται οι σκορπιοί
Οι σκορπιοί είναι νυχτόβια πλάσματα. Την ημέρα αποφεύγουν το φως και την έκθεση, κρυβόμενοι σε σκοτεινά, δροσερά ή υγρά σημεία. Τη νύχτα βγαίνουν για κυνήγι.
Εξωτερικά: Κάτω από πέτρες, σε σχισμές βράχων, στις ρίζες δένδρων, κάτω από φλοιούς, σε σωρούς ξυλείας ή ερειπωμένα κτίσματα.
Εσωτερικά: Μπαίνουν στα σπίτια αναζητώντας δροσιά το καλοκαίρι ή ζεστασιά το χειμώνα. Τα αγαπημένα τους κρησφύγετα είναι υπόγεια, αποθήκες, μπάνια, χαρακτηριστικές γωνιές πίσω από έπιπλα, παπούτσια και ρούχα που έχουν μείνει στο πάτωμα ή στον εξωτερικό χώρο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε εξοχικές κατοικίες που παρέμειναν κλειστές για καιρό: σκορπιοί μπορεί να έχουν εγκατασταθεί κατά τη διάρκεια της απουσίας σας.
Συμπτώματα τσιμπήματος σκορπιού
Το τσίμπημα σκορπιού προκαλεί άμεσο, οξύ πόνο στο σημείο επαφής. Τα τοπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν μούδιασμα, οίδημα και κοκκίνισμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις σε υγιείς ενήλικες τα συμπτώματα υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες.
Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε παιδιά, ηλικιωμένους ή άτομα με αλλεργίες, μπορεί να εμφανιστούν εφίδρωση, δυσκολία αναπνοής, καρδιακές αρρυθμίες και γενικευμένη αδυναμία. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα.
Τι να κάνετε αν τσιμπηθείτε:
- Μείνετε ήρεμοι και ακινητοποιήστε το προσβεβλημένο μέλος.
- Καθαρίστε το σημείο με σαπούνι και νερό.
- Εφαρμόστε παγοκύστη για μείωση του πόνου.
- Μεταβείτε σε νοσοκομείο αν αναπτυχθούν συστηματικά συμπτώματα, ιδιαίτερα σε παιδιά.
- Μην προσπαθήσετε να «αποβάλλετε» τη δηλητηριώδη ουσία με τομή ή αναρρόφηση.
Ασφάλεια για παιδιά και κατοικίδια
Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από τους ενήλικες λόγω μικρότερου σωματικού βάρους, η δόση δηλητηρίου ανά κιλό είναι υψηλότερη. Ακόμα και ήπια τσιμπήματα μπορεί να προκαλέσουν σε παιδιά έντονη συστηματική αντίδραση.
Μερικές πρακτικές συνήθειες μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο: μην αφήνετε ρούχα ή παπούτσια στο πάτωμα (ειδικά εξωτερικά), τινάξτε πάντα παπούτσια πριν τα φορέσετε σε περιοχές με γνωστή παρουσία σκορπιών, και χρησιμοποιείτε φακό το βράδυ σε υπαίθριους χώρους.
Τα κατοικίδια, ιδιαίτερα γάτες, έχουν φυσική τάση να κυνηγούν σκορπιούς. Ενώ αντέχουν καλύτερα από τον άνθρωπο, ένα τσίμπημα στο πρόσωπο ή στο στόμα μπορεί να είναι σοβαρό.
Πρόληψη παρουσίας σκορπιών
Η συστηματική πρόληψη είναι ο πιο αξιόπιστος τρόπος αντιμετώπισης. Ορισμένα μέτρα είναι απλά και αποτελεσματικά:
- Σφραγίστε ρωγμές και σχισμές σε τοίχους, θεμέλια, πλαίσια θυρών και παραθύρων.
- Τοποθετήστε στεγανοποιητικές λωρίδες στο κάτω μέρος εξωτερικών θυρών.
- Μην αφήνετε έξω ρούχα, πετσέτες, παπούτσια ή παιχνίδια τη νύχτα.
- Χρησιμοποιείτε φακό σε σκοτεινά σημεία, κελάρια και αποθήκες.
- Ελέγχετε τακτικά υπόγεια, αποθηκευτικούς χώρους και υγρές γωνίες.
- Ελαχιστοποιήστε τα κρησφύγετα γύρω από το σπίτι: σωροί πέτρων, ξυλεία, μπάζα.
Για ολοκληρωμένη πρόληψη εντόμων το καλοκαίρι σε σπίτια στις ενδημικές περιοχές, η προληπτική απεντόμωση είναι η πιο αξιόπιστη λύση. Εάν αντιμετωπίζετε και άλλα επικίνδυνα αρθρόποδα, δείτε επίσης πώς αντιμετωπίζουμε επικίνδυνα αρθρόποδα με τσίμπημα και φίδια στην αυλή.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν θανατηφόροι σκορπιοί στην Ελλάδα;
Κανένα από τα ελληνικά είδη δεν θεωρείται θανατηφόρο για υγιείς ενήλικες. Το τσίμπημα του Mesobuthus gibbosus, του πιο συνηθισμένου είδους, προκαλεί έντονο πόνο, μούδιασμα και οίδημα που υποχωρούν σε λίγες ώρες. Σοβαρές συστηματικές αντιδράσεις είναι δυνατές σε παιδιά, ηλικιωμένους και αλλεργικά άτομα, γι' αυτό σε αυτές τις ομάδες χρειάζεται πάντα ιατρική αξιολόγηση μετά από τσίμπημα.
Ποιος είναι ο μαύρος σκορπιός στην Ελλάδα;
Ο μικρός σκουρόχρωμος σκορπιός που συναντάται σε κελάρια, παλιά κτίρια, βραχώδη και ορεινά μέρη είναι συνήθως ο Euscorpius carpathicus. Προτιμά υγρά και δροσερά περιβάλλοντα και θεωρείται ήπιο είδος ως προς τη δηλητηριότητα, με τσίμπημα παρόμοιο με μέλισσας. Ο μεγαλόσωμος και σκούρος Iurus dufoureius, που εντοπίζεται στα νησιά του Αιγαίου και στη νότια Ελλάδα, έχει πιο επώδυνο τσίμπημα.
Τι σημαίνει μικρός σκορπιός στο σπίτι;
Ένας μικρός σκορπιός μέσα στο σπίτι είναι συνήθως Euscorpius, που μπαίνει από ρωγμές, κάτω από πόρτες ή με ξύλα και γλάστρες αναζητώντας υγρασία και δροσιά. Μεμονωμένη εμφάνιση δεν σημαίνει φωλιά. Αν όμως βλέπετε επανειλημμένα άτομα ή πολύ μικρά, ανοιχτόχρωμα νεαρά, υπάρχει σημείο αναπαραγωγής κοντά, συνήθως σε υπόγειο, αποθήκη ή στην περίμετρο του κτιρίου, και χρειάζεται έλεγχος.
Υπάρχει φάρμακο για σκορπιούς;
Οι σκορπιοί είναι ανθεκτικοί στα περισσότερα οικιακά σπρέι, γιατί ο θώρακάς τους απορροφά ελάχιστο σκεύασμα και κρύβονται σε σημεία που δεν ψεκάζονται. Τα οικιακά προϊόντα σκοτώνουν μόνο άτομο που ψεκάζεται απευθείας. Η επαγγελματική εφαρμογή χρησιμοποιεί εγκεκριμένα σκευάσματα με υπολειμματική δράση σε ρωγμές, σοβατεπί, περίμετρο και σημεία κρυψώνας, σε συνδυασμό με μείωση των εντόμων που αποτελούν την τροφή τους.
Λειτουργούν οι παγίδες για σκορπιούς;
Οι κολλητικές παγίδες κατά μήκος τοίχων, πίσω από έπιπλα και σε εισόδους πιάνουν σκορπιούς που κινούνται τη νύχτα και βοηθούν κυρίως στον εντοπισμό του προβλήματος και της διαδρομής τους. Δεν μειώνουν σημαντικά τον πληθυσμό και δεν εμποδίζουν νέες εισόδους. Ο έλεγχος με φακό υπεριώδους το βράδυ, στον οποίο οι σκορπιοί φθορίζουν, είναι πιο αποτελεσματικός για να δείτε πόσοι και πού βρίσκονται.
Χρειάζεται κορτιζόνη στο τσίμπημα σκορπιού;
Η απόφαση ανήκει στον γιατρό. Στις περισσότερες περιπτώσεις σε υγιείς ενήλικες αρκούν καθαρισμός με σαπούνι και νερό, παγοκύστη και αναλγητικό, και τα συμπτώματα υποχωρούν σε λίγες ώρες. Κορτιζόνη ή αντιισταμινικό μπορεί να χορηγηθούν από γιατρό σε έντονη τοπική ή αλλεργική αντίδραση. Σε δυσκολία αναπνοής, εφίδρωση, αρρυθμία ή γενικευμένη αδυναμία απαιτείται άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.
Τι κάνω σε τσίμπημα σκορπιού σε παιδί;
Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο λόγω μικρότερου σωματικού βάρους, οπότε η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη ακόμα και σε ήπιο τσίμπημα. Κρατήστε το παιδί ήρεμο και ακίνητο, καθαρίστε το σημείο με σαπούνι και νερό, βάλτε παγοκύστη και μεταβείτε σε νοσοκομείο. Μην κάνετε τομή ή αναρρόφηση. Αν είναι δυνατόν, φωτογραφίστε τον σκορπιό για αναγνώριση του είδους.
Διαβάστε επίσης
Αντιμετωπίζετε πρόβλημα με έντομα;
Η Pest Professionals είναι εδώ για την άμεση εξάλειψη παρασίτων.